راههاي مقابله با پوكي استخوان

پوكي استخوان و روش هاي مبارزه با آن

مردم خيال مي كنند استخوان هايشان سخت و غيرقابل تغيير است و از اندام هاي داخلي و ماهيچه ها محافظت مي كند. ولي بافت استخوان از سلول هاي زنده و مواد در حال تغيير است. ساختار استخوان هاي بدن، تحت تأثير تعادل بين مواد معدني و هورمون هايي است كه جذب مواد معدني را كنترل مي كنند.
نام عـــلمي پـوكي استخوان، استئوپروزيس (osteoporosis) است و به آن درد خاموش هم مي گويند. اين بيماري اي است كه در آن مواد معدني استخوان ها از بين مي روند و استخوان ها پوك مي شوند. اين بيشتر، بيماري خانم هاي مسن است. با روش هاي آساني مي توان از سن 35 سالگي راحت جلوي اين بيماري را گرفت و عوارض پوكي استخوان را در بيماران بسيار كاست. مطالعات آماري نشان مي دهند بيش از 75درصد خانم هاي بين 45 تا 75 ساله هرگز چيزي در مورد پوكي استخوان از پزشكي نپرسيده اند. دانستن اطلاعات كافي در مورد علل اين بيماري، در پيشگيري و درمان آن بسيار مؤثر است. بهترين زمان پيشگيري از اين بيماري، بعد از يائسگي است.
وقتي مقداري از مواد معدني استخوان از دست مي رود و سلول هاي استخواني در نيمه فرآيند طبيعي پرشدن، كلسيم كمي جذب مي كنند، استخوان متخلخل مي شود و راحت مي شكند. شكستگي هايي كه گاه چنان كوچكند كه بيمار هيچ وقت متوجهشان نمي شود. هرچه بيماري بيشتر پيشرفت كند، احتمال بروز شكستگي در لگن، ستون فقرات و مچ دست بيشتر مي شود. تا شكستگي ايجاد نشود، از بين رفتن استخوان ها معمولا بدون درد است. در جوان ها، شكستگي استخوان، يكي دو ماهه درمان مي شود، ولي در افراد مسن روند بهبود كندتر است و ممكن است شكستگي هرگز درمان نشود.

تأثير هورمون هاي مختلف بر تراكم استخوان
هورمون ها در بدن، بين حذف استخوان هاي قديمي و ساختن استخوان جديد تعادل برقرار مي كنند. استروژن در متابوليسم استخوان نقش دوگانه اي دارد. اين هورمون، جذب كلسيم استخوان را افزايش مي دهد و از دست رفتن كلسيم استخوان را محدود مي كند. بيشترين ميزان تراكم استخوان در خانم ها در حدود 35 سالگي است. بعد از اين، و خاصه وقتي استروژن كم شود، از بين رفتن استخوان از تشكيل استخوان جديد، بيشتر مي شود. وقتي استروژن خون پايين مي آيد، كلسيم خون هم كم مي شود و هورمون PTH از غده پاراتيروئيد ترشح مي شود كه كلسيم خون را با جذب كلسيم از استخوان بالا مي برد و كلسيم استخوان كم مي شود. بعد از يائسگي جذب كلسيم در استخوان تحت تأثير هورمون هاي مختلفي است. ممكن است در يك سال بين 6 تا 50 درصد استخوان هاي يك خانم يائسه از ميان برود.

شما در معرض پوكي استخوان هستيد؟
عوامل بيماري مختلف اند. معمولا استخوان زن ها ظريف تر و سبك تر از مردها است. در 35 سالگي تراكم استخوان مردها 30درصد بيشتر از زن ها است و سرعت پوك شدن استخوان مردها هم كمتر است و با توجه به اين كه بعد از يائسگي ميزان استروژن پايين مي آيد، صرفا زن بودن، آدم را در گروه افرادي مي گذارد كه در معرض خطرند. تراكم استخوان زنان سفيد و زرد، از زنان سياه كمتر است و نژاد نيز در اين مورد مؤثر است.
يائسگي زودرس كه بر اثر مصرف دارو يا عمل جراحي پديد مي آيد، احتمال پوكي استخوان را بيشتر مي كند. در مطالعه اي مشخص شده 69 درصد زناني كه تخمدانشان را با عمل جراحي خارج كرده اند، در دو سال پوكي استخوان گرفته اند. پزشكان در شرايطي كه عمل هيستركتومي (خارج كردن رحم) لازم است، توصيه مي كنند اگر از نظر پزشكي امكان پذير است، تخمدان ها خارج شوند تا سطح استروژن پايين نيايد. اگر مادر يا مادربزرگ و يا خواهر كسي پوكي استخوان داشته، احتمالش بيشتر از معمول است كه او نيز پوكي استخوان بگيرد.
معمولا تراكم استخوان كسي كه مرتب ورزش مي كند بالا است. ورزش باعث افزايش تراكم استخوان مي شود. چاق ها نيز كمتر پوكي استخوان مي گيرند، زيرا بافت چربي ساير هورمون ها را به استروژن تبديل مي كند. سيگار نيز تراكم استخوان را پايين مي آورد و جذب كلسيم را كم مي كند.

علائم هشداردهنده پوكي استخوان
معمولا اين بيماري عوارض خاصي ندارد، مگر شكستگي هايي كه بر اثر زمين خوردن هاي خيلي ساده ايجاد مي شوند. گاه درد پشت و ستون فقرات كه نشان از شكستگي هاي ظريفي در ستون فقرات هستند هم نشانه اي است. كاهش قد نيز مي تواند نشان پوكي استخوان باشد. خميدگي پشت نيز از عوارض پوكي استخوان و حاصل شكستن مهره هاي ستون فقرات است.

تشخيص پوكي استخوان
اين بيماري معمولا با عكس هاي معمول راديولوژي مشخص نمي شود، مگر اين كه بيش از 30 درصد از استخوان از بين رفته باشد. بهترين روش تشخيص، روش( DXA dual xray absorptiometry) است كه تراكم استخوان را در لگن، ستون فقرات يا كل بدن اندازه مي گيرند.

جلوگيري از بروز پوكي استخوان
احتمال ابتلا به اين بيماري با اندازه گيري تراكم استخوان در 35سالگي مشخص مي شود و با اطلاع از ميزان تراكم استخوان و دوري از عوامل ايجادكننده بيماري مي توان جلوي بروزش را گرفت. خانم هاي بين 50 تا 60 ساله نيز مي توانند با رژيم غذايي مناسب، ورزش و مصرف كلسيم، جلوي پيشرفت بيماري را بگيرند. در حالت معمول براي خانم ها مصرف روزانه mg650 كلسيم كافي است و براي خانم هاي بالاي 40 سال مصرف
۱۰۰۰ تا 1500 mg و خانم هايي كه بعد از يائسگي، هورمون درماني نكرده اند روزانه mg1500 كلسيم كافي است. مواد غذايي اي مثل ماست، شير، ماهي آزاد و آجيل و انواع كلم، كلسيم دارند. البته كلسيم زياد باعث تشكيل سنگ هاي ادراري و سفت شدن عروق مي شود و مضر است. نكته مهم ديگر نوع كلسيم است. كلسيم بايد زود در معده حل شود تا راحت تر جذب شود. براي امتحان مرغوبيت كلسيم يك قرص كلسيم را در يك ليوان كه 50 تا 100 گرم سركه دارد بيندازيد. اگر بعد از 30 دقيقه قرص كاملا حل شد، كلسيم مرغوب است و خوب جذب مي شود. مصرف ويتامين D نيز همراه كلسيم بسيار مهم است.
هورمون درماني بعد از يائسگي نيز مي تواند جلوي بيماري را بگيرد. معمولا هورمون درماني را 8 تا 10 سال بعد از يائسگي توصيه مي كنند. در اين روند اغلب قرص هايي را كه علاوه بر مواد شبه استروژن ويتامين D و منيزيم نيز دارند، تجويز مي كنند.

 

چطور با بيماري مقابله كنيم
معمولا شش ماه ورزش مرتب مي تواند جلوي شكستن خود به خود استخوان را بگيرد. براي اين كه زمين نخوريد كفش هاي پاشنه تخت و طبي بپوشيد، سيم هاي اضافي و قاليچه هايي را كه ليز مي خورند از زمين جمع كنيد، خانه را روشن نگه داريد، شب ها هم در اتاق خواب و حمام چراغ هاي كم نور را روشن بگذاريد و وقتي از جاهاي خيس رد مي شويد بيشتر احتياط كنيد.

 

عوامل بروز آرتروز

·         میزان بروز آرتروز با مسائل ژنتیکی و نژادی ارتباط دارد. بررسیها نشان می‌دهد که احتمال ابتلا به این بیماری در خانمها بیشتر است.

·         سن بالا: بزرگترین عامل خطرساز برای استئوآرتریت سن می‌باشد. بطوریکه در زنان با سن کمتر از 45 سال فقط 2% و در سنین بین 64-45 سال میزان شیوع 30% بوده است. و بالای 65 سال این میزان 68% بوده است.

·         ضربه: ضربه‌های شدید و استفاده مکرر ازمفصل نیز از عوامل خطر ساز مهم جهت آرتروز هستند بی‌کفایتی رباط متقاطع قدامی و آسیب منیسک منجر به استئوآرتریت زانو می‌شود. اگرچه آسیب غضروف مفصل ممکن است در هر زمان طی آسیب یا بعد از آن بوجود آید، در صورت استفاده از مفصل مبتلا (مثلا از قبل شکسته) حتی غضروف طبیعی نیز در صورت ناپایدار بودن مفصل از بین می‌رود.

·         چاقی: چاقی از عوامل خطر آرتروز در زانو و دست است. تحقیقات نشان داده که کاهش وزن به میزان 5 کیلوگرم احتمال بوجود آمدن آرتروز علامتدار زانو را 50% کاهش می‌دهد.

علت آرتروز

ویژگی اصلی پاتولوژی آرتروز از بین رفتن پیشرونده غضروف مفصلی است. با وجود این آرتروز تنها بیماری بافت غضروفی نیست بلکه بیماری یک عضو (مفصل) است که درآن همه بافتها شامل استخوان زیر غضروف ، منیسک ، رباطها و قسمت عصبی- عضلانی و غضروف گرفتار می‌شوند.

علایم آرتروز

استئوآرتریت غالبا به صورت دردی عمقی در مفصل مبتلا توصیف می‌شود که این درد با کارکرد مفصل تشدید می‌یابد و با استراحت برطرف می‌شود، اما با پیشرفت بیماری ممکن است درد دائمی باشد. سفتی و خشکی مفصل مبتلا در هنگام بیدار شدن از خواب یا بعد از مدتی دوره بی‌فعالیتی و بی‌تحرکی ممکن است بارز باشد. اما پس از تقریبا 30 دقیقه تسکین پیدا می‌کند. بیمار ممکن است برای حرکت مفاصل خود با مشکل مواجه شود و قادر نباشد آنها را خم و راست کند.

آرتروز در مفاصل غیر معمول

الگوی گرفتاری مفاصل دیگر که به ندرت دچار آرتروز می‌شوند، تحت تاثیر پرکاری شغلی یا غیر شغلی قبلی قرار دارد. بنابراین ، آرتروز مچ پا در رقاصان باله ، آرتروز آرنج در پرتاپ کنندگان بیس‌بال و مفصل انگشتان دست در مشت‌زنان شایع است. با اینکه آرتروز در هریک از این مفاصل ، در میان جمعیت عمومی چندان شایع نیست. ولی با این حال ثابت نشده است که دویدن یا پیاده‌روی با مسافت طولانی ، سبب آرتروز شود. ولی در مقابل ، افراد شاغل در برخی از فعالیتهای شغلی مانند افراد به کار برنده مته دستی ، کارگران نخ ریسی و کشتی سازی و ... ممکن است دچار آرتروز در مفاصلی شوند که مورد استفاده مکر شغلی قرار می‌گیرند.

تشخیص

تشخیص آرتروز معمولا بر اساس ویژگیهای بالینی (علایم) و رادیوگرافی (عکس) صورت می‌گیرد در مراحل اولیه ، رادیوگرافی ممکن است طبیعی باشد، اما با از بین رفتن غضروف مفصل ، تنگ شدگی فضای مفصل و سایر تغییرات آشکار می‌گردد.

پیشگیری

·         از خوردن غذاهای چرب پرهیز کنید و به جای آن مصرف فراوان میوه و سبزی را در برنامه غذایی خود بگنجانید.

·         از اضطراب و استرس دوری کنید.

 

·         هنگام کار با کامپیوتر سعی کنید گردن خود را راست نگهداشته و شانه را عقب بدهید. قوز کردن هنگام کار طولانی با کامپیوتر سبب دردهای گردن و شانه ها می شود. کاملا پشت خود را به صندلی بچسبانید. همچنین ارتفاع صندلی خود را طوری تنظیم کنید که کف پاها روی زمین قرار داشته و زانوی شما در زاویه ۹۰ درجه قرار داشته باشد. Keybآرتروزrd و Mouse باید پایینتر از آرنج و نزدیک دستان شما قرار داشته باشد.

درمان

درمان آرتروز در جهت کاهش درد ، حفظ تحرک و به حداقل رساندن ناتوانی بیمار صورت می‌گیرد.

اقدامات غیر دارویی

·         کاهش بار مفصل: آرتروز ممکن است به علت وضعیت نادرست بدن بوجود آمده یا تشدید یابد. اصلاح وضعیت غلط بدن و تصحیح انحنای بیش از حد کمر (لوردوز) ، ممکن است مفید باشد. باید از تحمیل بار اضافی به مفصل مبتلا ، خودداری شود. بیماران مبتلا به آرتروز زانو یا مفصل ران ، باید از ایستادن طولانی ، زانو زدن و چمباتمه زدن خودداری کنند. بیماران چاق باید وزن خود را کاهش دهند. استفاده از کف گوه‌ای در بعضی انواع آرتروز زانو ممکن است درد را کاهش دهد. رعایت دوره‌هایی از استراحت در طول روز ممکن است مفید باشد. اما بی‌حرکت کردن کامل مفصل دردناک لازم نیست. در بیماران مبتلا به آرتروز یک طرفه مفصل ران یا زانو گرفتن عصا در دست طرف مقابل و در بیماری دو طرفه استفاده از چوب زیر بغل (یا Walker) کمک کننده است.

·         فیزیوتراپی و ورزش: گرم کردن مفصل ممکن است درد و سفتی را کاهش دهد. در بیماران باید برنامه ورزشی در جهت حفظ دامنه حرکت مفصل ، تقویت عضلات دور مفصل و بهبود وضعیت فیزیکی باید طراحی گردد. استفاده نادرست از مفصل مبتلا به علت ترس از ایجاد درد منجر به آتروفی (از بین رفتن و تحلیل) عضله می‌شود. چون عضلات اطراف مفصل نقش مهمی در حفاظت از غضروف مفصلی در برابر استرس فیزیکی دارند، تقویت آنها حائز اهمیت است.

در افراد مبتلا به آرتروز زانو ، تقویت عضلات دور مفصل در عرض چند هفته ، ممکن است به اندازه داروهای مسکن منجر به کاهش درد شود. ناتوانی در افراد مبتلا به آرتروز زانو با ضعف عضله چهار سر ران ارتباط خیلی زیادی دارد و افراد فعال درد خیلی کمتری نسبت به افراد بازنشسته دارند.

بطور خلاصه اقدامات غیر دارویی که زیر بنای درمان آرتروز هستند عبارتند از: آموزش اصول مراقبت از مفصل ، روشهای حرارتی ، تمرینهایی برای تقویت عضلات اطراف مفصل ، کاهش وزن در افراد چاق ، پرهیز از اعمال بار اضافی به مفصل ران یا زانو با استفاده از کفهایی که بالشتک دارند و نیز با کمک عصا یا Walker.

 

·         همچنینی عوامل روانی- اجتماعی به عنوان تعیین کننده‌های درد از اهمیت زیادی برخوردار هستند. بطوری که در افراد مبتلا که حمایت اجتماعی اندکی دارند، مشاوره دوره‌ای توسط مصاحبه‌گران ماهر به اندازه داروهای مسکن ضد التهابی در کاهش درد مفصل موثر است.

درمان دارویی

امروزه درمان آرتروز جنبه تسکینی دارد و داروها سبب پیشگیری یا به تاخیر افتادن تخریب غضروف و ... نمی‌شود. برای درمان درد آرتروز ، عوامل دارویی باید به عنوان روشی کمکی برای اقدامات غیر دارویی مورد استفاده قرار گیرند.

·         داروهایی مانند استامینوفن ، ایبوپروفن و ناپروکسن و سایر NSAIDها برای کاهش التهاب و کاهش درد استفاده می‌شوند. البته داروهای مسکن به علت خطر خونریزی معده باید با احتیاط مصرف شوند. استفاده از این داروها همراه یک ماده محافظ معده مانند امپرازول و همچنین مصرف وسط غذا می‌تواند خطر این عوارض را کم کند.

·         تزریق کورتون داخل مفصلی می‌تواند سبب تسکین درد به مدت چند هفته شود (در موارد درد حاد شدید). ولی نباید در فواصل کمتر از 6-4 ماه یک بار تکرار شود.

جراحی ارتوپدی

جراحی جایگزین مفصل در آن دسته از بیماران که مبتلا به آرتروز پیشرفته هستند و درمان دارویی فراگیر با شکست مواجه شده است، انجام می شود. همچنین جراحیهای ساده‌تر در بعضی بیماران می‌تواند سبب تسکین درد شود.

منابع

health square.com

http://www.roshd.ir