نقش اطلاعات مالی در تصمیم گیری
نقش اطلاعات مالی در تصمیم گیری
چکیده
از آنجایی که نقش اطلاعات در تصمیم گیری های مالی بسیار اساسی می باشد، در این تحقیق توجه خاصی به اطلاعات مالی و اهمیت آن از دید تصمیم گیرندگان نهایی (سهامداران، اعتبار دهندگان و ... .) شده است. در گزارش های مالی فرایند مربوط بودن زمانی اتفاق می افتد، که اطلاعات کافی، بهنگام و مفیدی در اختیار صاحبان تصمیم قرار دهیم و در صورت عدم اطلاعات بهنگام امکان تخریب نظام مالی و اقتصادی سازمان دیده خواهد شد، که در این راستا نقش تحقیق در اطلاعات مالی که تاثیر بسیار زیادی بر روی روند تصمیمات دارد را نباید فراموش کرد. در تحقیق بیان شده از فرایند تصمیم گیری به عنوان کنشی در مقابل چندین مسیر یاد می شود. وجود تغییر مسیرهایی در زمان بحرانی در جهت اهداف مالی شرکتها گواهی از این ادعاست که می توان به جرات گفت تصمیم گیری در موقعیتهای مالی از طریق غنای اطلاعات مالی امکان پذیر خواهد بود. در تحقیق حاضر از حسابداری به عنوان نظام اطلاعاتی یاد می شود، چراکه انتخاب یک راهکار صحیح جز در سایه تصمیم گیری بر اساس اطلاعات مالی امکان پذیر نمی باشد. پس می توان نتیجه گرفت در نظام مالی تصمیم گیری نتیجه فرایند صحیح صورتهای مالی می باشد که از طریق اطلاعات مناسب و مفیدی اتفاق می افتد. پس با بازگشایی صورتهای مالی در این روند تاثیر و نقش اطلاعات مالی در تصمیم گیری برایمان آشکار خواهد شد.
در این تحقیق، ابتدا بر حسب اهمیت تعریفی از اطلاعات و اهمیت آن و پس از آن وارد مرحله تصمیم گیر ی و نگاهی اجمالی به اطلاعات در فرایند تصمیم گیری و در آخر به باز
گشایی اطلاعات مالی و نقش آن در تصمیم گیری پرداخته شده است.
مقدمه
دنیای امروز دنیای اطلاعات است و کسی برنده است که اطلاعات بیشتر و مربوط تری در اختیار داشته باشد. بی توجهی به این مهم می تواند منشاء مخاطراتی عمده در تصمیم گیری ها باشد. ضعف نظام اطلاعاتی در بیشتر موارد منجر به ضعف تصمیم گیری و در واقع ضعف در اداره امور می شود. در
اغلب سازمانها بخش عمده تصمیمات مدیران به نحوی درگیر با اطلاعات مالی است و به همین دلیل اطلاعات مالی در بیشتر موارد نقش کلیدی دارد. ضعف نظام اطلاعاتی سازمان معمولاً نقصان نظام اطلاعاتی حسابداری را نیز در بطن خود دارد و ناتوانی در دسترسی صحیح و به موقع به اطلاعات مالی در عصر پیشرفت تکنولوژی اطلاعات آن قدر مشکل است که نباید به فکر آن بود (محمد عرب مازار یزدی، 1373: 22).
اطلاعات برای اینکه قابل استفاده باشد باید با نیازهای تصمیم گیری استفاده کنندگان مربوط باشد. اطلاعات آنگاه دارای کیفیت مربوط بودن است که بتواند از طریق کمک به استفاده کنندگان در ارزیابی رویدادهای گذشته، حال یا آینده یا از طریق تایید یا اصلاح ارزیابیهای گذشته آنها، تصمیمات اقتصادی آنان را تحت تاثیر قرار می دهد (یدالله مکرمی، 1374: 10). بنابراین برای افرادی که تا حدودی با مطالعات حسابداری آشنایی دارند، ضرورت انجام تحقیقات بیشتر در جنبه های رفتاری حسابداری روشن است. از نقطه نظر تئوری های اقتصادی تصمیم گیری در رابطه بین اطلاعات در دسترس و تصمیمات یک رابطه اساسی است.
اطلاعات حسابداری یکی از منابع مهم اطلاعات برای تصمیم گیری های اقتصادی در موسسات است ( احمد بدری، 1372: 64). که در این رابطه سنجش مسئولیت، حسابداری اجتماعی و حسابداری تورمی را در زمانهای مختلف و به فراخور نیاز گروه هایی از جامعه به عنوان معیارهای تنظیم کننده اطلاعات به منظور اتخاذ تصمیم های مالی، مورد ابلاغ قرار می گیرد (پرویز صادقی، 1384: 93).
اطلاعات
پیچیدگی و گستردگی سازمان ها و وجود رقیبان در عصر حاضر ایجاب می کند مدیریت هر سازمان به اطلاعات بهینه و بهنگام مجهز باشد و امروزه آمار و اطلاعات نقش محوری در تصمیم گیری و اداره مطلوب سازمان ها دارد و این اطلاعات زمانی مفید خواهند بود که به سرعت و بسهولت قابل دسترسی باشد(علیرضا صالحیان، : 54).
اطلاعات عناصر اصلی نظام را تشکیل خواهند داد. داده ها مبنای شکل گیری و ایجاد اطلاعات به شمار می آیند. داده ها واقعیت های عینی و مجرد رویدادها هستند اما اطلاعات درباره علت حادث شدن رویداد ارائه نمی دهند. در مقابل اطلاعات دارای مفهومی مشخص است. در واقع اطلاعات پیام هایی هستند که توسط یک فرستنده ارسال و به وسیله یک گیرنده دریافت می شوند (حسن شهرکی پور، : 73).
اهمیت اطلاعات
امروزه، سازمانها، اعم از بزرگ و کوچک، درگیر موقعیت هایی به مراتب پیچیده تر از گذشته اند. مدیریت از وضع «یک تصمیم برای یک عمر» به وضع «یک تصمیم برای یک راز» تغییر موضع داده است.
اگرچه پیچیدگی شرایط، اهمیت دسترسی به اطلاعات و افزونتر شدن نقش اطلاعات در تصمیم گیری ها را مضاعف کرده است، با این همه مدیران امروز نسبت به نسل پیش از خود شانس بیشتری برای دسترسی سریعتر، مطمئن تر و حتی گاه بسیار ارزانتر از گذشته به اطلاعات، دارند. علت این امر رشد بسیار سریع تکنولوژی داده پردازی به ویژه در دو دهه اخیر بوده است (محمدعرب مازار یزدی، 1373: 22). اطلاعات در فرایند تصمیم گیری نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. در واقع می توان گفت اطلاعات نیروی محرک تصمیم گیری است. هر اندازه میزان اطلاعات بیشتر و درست تر باشد تصمیمات درست تر و بهتری می توان گرفت. تکنولوژی اطلاعات رسانی به سرعت فزاینده ای درحال حرکت است، به طوری که اطلاعات دیروز شاید دیگر امروز فایده ای نداشته باشند. بنابراین هنگام استفاده از اطلاعات باید مطمئن بود که اطلاعات نه تنها درست بلکه بهنگام است (محسن مام بیگی، 1374: 33).
اهمیت اطلاعات در تصمیمات حسابداری و صورتهای مالی
گزارش های مالی یکی از مهم ترین منابع کسب اطلاعات است به طوری که در مبانی نظری حسابداری و گزارشگری مالی اکثر کشورها آمده است که هدف کلی گزارشگری مالی فراهم آوردن اطلاعات است که آثار مالی معاملات، عملیات و رویدادهای موثر بر وضعیت مالی و نتایج عملیات یک واحد انتفاعی را بیان کند و از این طریق سرمایه گذاران اعطا کنندگان تسهیلات مالی و سایر استفاده کنندگان برون سازمانی را در قضاوت و تصمیم گیری یاری دهد.
سیستم حسابداری طریق گزارش فعالیت های مالی واحدهای انتفاعی از این قابلیت برخوردار است تا اطلاعاتی را در مورد آنچه دیگران از آن آگاه نیستند، منتقل نماید. مطمئناً حسابداری یک سیستم اندازه گیری مالی رسمی است (قاسم لو، 1384: 25).
گروه های مختلف استفاده کننده از صورت های مالی، به رغم تنوع تصمیمات مالی، در تصمیم گیری های خود، هنگام تجزیه و تحلیل صورت های مالی نخست متوجه تجزیه و تحلیل نسبت ها می گردند با وجود آن که تجزیه و تحلیل مالی بسیار گسترده تر از محاسبه نسبت های مالی است، لیکن تجزیه و تحلیل نسبت ها به عنوان روش اصلی تجزیه و تحلیل صورت های مالی شناخته شده است (محمود شه رضایی،1384: 21).
صورتهای مالی حداقل به طور سالانه، در جهت رفع نیازهای عمومی اطلاعاتی طیف گسترده ای از استفاده کنندگان ممکن است به اطلاعاتی بیش از آنچه در صورتهای مالی منعکس می شود. نیاز داشته و اختیار دریافت آنها را نیز دارا باشند. به هر حال بسیاری از استفاده کنندگان ناچارند به صورتهای مالی، به عنوان منبع اصلی اطلاعات مالی مورد نیازشان، اتکا نمایند. ازاین رو صورتهای مالی باید با توجه به نیازهای آنان تهیه و ارائه شود (یدالله مکرمی، 1374: 7). این را توجه داشته باشید که گزارشگری مالی منحصر به تهیه و ارائه صورتهای مالی نیست بلکه سایر طریق ارائه و تفسیر اطلاعات مالی حاصل از پردازش اطلاعات توسط سیستم حسابداری ارتباط دارد. همچنین، از آنجا که ارائه اطلاعات درباره وضعیت مالی و نتایج عملیات، در عرف کنونی حسابداری، ناخواسته به سطح صورتهای مالی منتهی می شود، این احتمال وجود دارد که درج اصطلاح وضعیت مالی و نتایج عملیات در گزاره هدف باعث شود تا معنی و محتوای گزاره هدف از سطح گزارش دهی مالی به سطح صورتهای مالی تنزل یابد و محدود گردد ( حسابدار، 1380: 6).
تصمیم گیری
تصمیمگیری عبارت است از گزینش از بین چند گزینه به منظور رسیدن به یک یا چند هدف.
زمانی نیاز به تصمیمگیری پیدا می شود که مشکلی وجود داشته باشد که باید برطرف شود یا آنکه مشکلی وجود ندارد، بلکه فرد به منظور سیراب کردن روحیه بلند پرواز خود و رسیدن به آرمانهای جدید و رفیعتر، نیاز به تصمیمگیری پیدا می کند.
در این راستا شناسایی هدفها، طریق رسیدن به هدفها و به کارگیری معیار درست و مناسب جهت ارزشیابی عملیات در رسیدن به هدفها بسیار اهمیت دارد. اشتباه در هر یک از سه مورد یاد شده موجب می شود که تصمیم گیرنده نه تنها به وضع مطلوب و دلخواه خود نرسد، بلکه در بسیاری از مواقع نسبت به گذشته وضعیت نا خوشایند تری هم پیدا کند (محسن مام بیگی، 1374: 29).
شناسایی مولفه های تصمیم گیری
براساس مفاهیم نظری گزارشگری مالی، صورت های عملکرد مالی در قالب موارد زیر به اهداف گزارشگری مالی کمک می نماید:
الف - ارائه اطلاعات به استفاده کنندگان به منظور قادر ساختن ایشان در امر بررسی ارزیابیهای قبلی از عملکرد مالی دوره های گذشته و در صورت لزوم اصلاح ارزیابی های آنها از عملکرد دوره های آتی.
ب- ارائه گزارشی از نتایج وظیفه مباشرت مدیریت به منظور قادر ساختن استفاده کنندگان به ارزیابی عملکرد گذشته مدیریت و ایجاد مبنایی جهت شکل گیری انتظارات آتی در مورد عملکرد مالی(کمیته فنی، استانداردهای حسابداری: 1380).
سرمایه گذاران و سایر استفاده کنندگان اطلاعات مالی غالباً نتایج عملیات (عملکرد مالی) و عوامل تعیین کننده آن را به طریق مختلف و برای مقاصد گوناگون مورد استفاده قرارمی دهند (احمد بدری، 1382: 83).
اطلاعات در فرایند تصمیم گیری
در حقیقت ما قادر نیستیم بدانیم که تصمیمات چگونه شکل می گیرند، زیرا افراد عموماً قادر به تشریح فرایند تصمیم گیری خود نیستند. مضافاً اینکه، بدست آوردن مدل های عمومی برای تصمیم گیری، از طریق مطالعه و بررسی فرایند تصمیم گیری یکایک افراد امکان پذیر نیست. زیرا هر فرد ممکن است اهمیت و جایگاه متفاوتی را برای اطلاعات که در تصمیم گیری او دخیل بوده است، قائل باشد. لذا یکسان سازی علایق ذهنی افراد دشوار است. اما می توان گفت که آگاهی از نحوه تصمیم گیری افراد، منجر به بهبود کیفیت مجموعه اطلاعات تهیه شده برای تصمیم گیران نیز خواهد شد.
مطالعات مربوط به پردازش اطلاعات توسط افراد را به چندین بخش می نماید. اگرچه این بخش ها ویژگی های مشترکی دارند ولی هر کدام بر روی مطلبی خاص تمرکز می کند. بدین ترتیب اطلاعات مربوط به حسابداری را بر اساس تحقیقات به عمل آمده به سه دسته تقسیم می نمایند.
الف - مطالعات
ب- مطالعات قضاوت احتمالی
مطالعات شناخت ادراک (محسن خوش طینت، 1377: 138)
بکارگیری اطلاعات جایگزینی
به منظور روشن شدن نقش اطلاعات مالی در فرایند تصمیم گیری، لازم است تفاوت بین اطلاعات اصلی و اطلاعات جایگزینی توضیح داده شود. اطلاعات اصلی، اطلاعاتی هستند که تصمیم گیرنده، خواهد تصمیمات خود را بر مبنای آن اخذ کند. اطلاعات جایگزینی به جای اطلاعات اصلی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که دسترسی به اطلاعات اصلی به لحاظ محدودیتهای موجود عملی نباشد و اطلاعات جایگزینی تخمین خوبی از اطلاعات اصلی باشد. (بررسی های حسابداری، 1371: 35)
ضرورت تحقیق درتصمیم گیری ورفتارحسابداران
هدف از صورتهای مالی
هدف از صورتهای مالی عبارت است از تامین اطلاعات درباره وضعیت مالی، نتایج عملیات و سازگاری مالی یک واحد تجاری که برای طیف گسترده ای از استفاده کنندگان در اتخاذ تصمیمات اقتصادی مفید است. صورتهای مالی تهیه شده برای این مقصود، نیازهای عمومی بیشتر استفاده کنندگان را می پوشاند. در هرحال، صورتهای مالی تمام اطلاعاتی که استفاده کنندگان برای تصمیم گیریهای اقتصادی ممکن است نیاز داشته باشند را فراهم نمی کند زیرا صورتهای مالی به طور وسیعی آثار مالی رویدادهای گذشته را تصویر می کند و الزاماٌ به تامین اطلاعات غیر مالی نمی پردازد.
اطلاعات درباره نتایج عملیات یک واحد تجاری، بویژه سود آوری آن، برای ارزیابی تغییرات بالقوه در منابع اقتصادی که احتمال کنترل آنها در آینده وجود دارد. لازم است که اطلاعات درباره نتایج عملیات برای پیشبینی ظرفیت واحد تجاری در برقراری جریان وجوه نقد از محل منابع موجود واحد تجاری، مفید است. این اطلاعات، به علاوه در شکل دهی به قضاوت پیرامون اثر بخشی که به کمک آن واحدی ممکن است منابع اضافی را به کار گیرد، نیز مفید است (یدالله مکرمی، 1374: 10). اما به طور کلی هدف از گزارشگری این صورتهای مالی فراهم آوردن اطلاعاتی است که آثار مالی معاملات، عملیات و رویدادهای مالی موثر بر وضعیت مالی و نتایج عملیات یک واحد انتفاعی را بیان می کند و از این طریق سرمایه گذاران، اعطا کنندگان تسهیلات مالی و سایر استفاده کنندگان برون سازمانی را در قضاوت و تصمیم گیری نسبت به امور یک واحد انتفاعی یاری دهد (حسابدار،1380: 5).
ارزش واقعی بازده از نظر تصمیم گیرنده
فرایند تصمیمگیری در اکثر موارد منتهی به انتخاب کنش با بیشترین بازده منتظره می شود. اما در بعضی مواقع چنین نیست و تصمیم گیرنده کنشی را انتخاب می کند که بازده منتظره آن دارای بیشترین مقدار نیست. علت آن چیست؟ آیا اشکالی در روش تصمیمگیری وجود دارد؟ یا آنکه سرچشمه تناقض جای دیگری است. باید پاسخ داد که اشکال در روش تصمیمگیری نیست،بلکه مشکل مربوط می شود به ارقامی که نشاندهنده بازده ها می باشند.
بدین معنی که بازده هایی که به صورت مقادیر واقعی پول تعیین می شوند، ممکن است معیار دقیق و درستی برای سنجش ارزشگذاری ها به وسیله تصمیم گیرنده نباشند.(حسابدار:35)
تعریف سیستم و اطلاعات حسابداری
یکی از دلایل پیچیدگی رابطه اطلاعات حسابداری وتصمیم گیری، این واقعیت است که روشهای حسابداری متفاوتند واطلاعات حسابداری را متفاوت بیان می کنند. در این بحث منظور از «سیستم حسابداری» روشهایی است که اطلاعات مالی یک موسسه و فعالیتهای آن به این وسیله، جمع آوری شده، پردازش می شوند ونهایتا انباشته شده و در واقع لزوم در اختیارافراد داخل ویا خارج موسسه (آنهایی که به نوعی به این اطلاعات علاقه مندند) قرار می گیرد.
می توان فرض کرد هر نوع اطلاعاتی که از سیستم حسابداری گرفته شده ویا در آن سیستم به وجود آمده باشد، اطلاعات حسابداری است، چه در یک صورت مالی ویا در یک گزارش خاص و یا حتی در یک گزارش شفاهی ارائه شود. قابل ذکراست که اطلاعات حسابداری مورد استفاده در فرآیند تصمیم گیری «غالبا اطلاعات جایگزینی» هستند و نه «اطلاعات اصلی».
اما موضوع بعد، که به عنوان یک ویژگی اصلی اطلاعات حسابداری باید مورد بررسی قرار گیرد«مربوط بودن» اطلاعات حسابداری است.
«مربوط بودن» اطلاعات حسابداری در تصمیم گیری
ویژگی ذاتی تصمیم، تاثیر آن در وقایع آتی است. ممکن است یک تصمیم رویداد خاص ویا مجموعه وقایعی را در آینده تحت تاثیر قرار دهد. لیکن بدیهی است که گذشته را نمی توان اصلاح نمود. همچنین روشن است که اطلاعات حسابداری ناشی از رویدادهای گذشته است و حسابداری قادرنیست. آن وقایع و یا آثار آنها را تغییر دهد، مگر از طریق تصمیم گیری که البته تاثیر آن در وقایع آتی خواهد بود.
انتخاب مدل خاصی برای تصمیم گیری توسط یک تصمیم گیرنده، به عوامل زیادی مانند قدرت تحلیل ویا اهداف تصمیم گیرنده بستگی دارد. زمانی اطلاعات حسابداری برتصمیمات تاثیرمی گذارد، که این تصمیم توسط مدلی ایجاد شده و تصمیمات را به داده های اولیه که همان اطلاعات حسابداری است ارتباط می دهد. بدیهی است تصمیم گیرنده آن مدلی ازتصمیم را انتخاب می نماید که داده ها را منطبق با تجربیات، اهداف وذهنیتهایش به تصمیمات ارتباط می دهد. ممکن است این داده ها، اطلاعات غیرمالی باشد.اطلاعاتی که بعضا ارزش آنها در تصمیمات بیشتراز تمام اطلاعات حسابداری است. درانتخاب یک مدل تصمیم، تصمیم گیرنده باید تمام داده های موجود وارتباط آنها را با تصمیمی که گرفته خواهد شد درنظر بگیرد.
به بیان ریاضی، این تصمیم گیرنده است که مشخص می کندآیا مدل به کار رفته ارزشی متفاوت از«صفر» برای اطلاعات حسابداری به کار خواهد برد یا نه؟ اگر ارزشی متفاوت از«صفر» به کار رود، آن وقت اطلاعات حسابداری بر تصمیم تاثیر می گذارد و اگرنه، تصمیمات تحت تاثیر اطلاعات حسابداری نخواهد بود و به این ترتیب اولین فرضیه، به وجود می آید.
«هرگاه اطلاعات حسابداری برای یک تصمیم نامربوط تلقی شود بر تصمیم موثر نخواهد بود و متقابلا زمانی که اطلاعات حسابداری مربوط تشخیص داده می شود برتصمیم موثر واقع خواهد شد.» (بررسی های حسابداری، 1372: 66)
اطلاعاتی که سیستمهای حسابداری برای تصمیم گیری استفاده می کنندمی توان به سه دسته تقسیم بندی کرد.
1- صورتهای مالی
2- گزارشهای کمی
3- تجزیه وتحلیلهای خاص
در تصمیم گیری های اقتصادی، هریک از این اطلاعات می تواند به تنهایی یا تواما ویا همراه با اطلاعات خارج ازسیستم حسابداری به کار گرفته شود. تقریبا تمامی اطلاعات حسابداری متاثر از یک رشته قواعد و روشهایی است که اصطلاحا آنها را «اصول پذیرفته شده حسابداری » می نامیم. حسابداری یک فعالیت خدماتی است که اطلاعاتی را برای تصمیم گیری یک موسسه اقتصادی تامین می کند. در قالب یک نظریه تکامل یافته تر، حسابداری یک سیستم اطلاعاتی است.(بررسی های حسابداری، 1372: 65)
پایگاه اطلاعاتی در سازمان ها محل تامین نیازهای اطلاعاتی مدیران و سایر کارکنان می باشد که با ذخیره سازی اطلاعات و دسته بندی و الویت بندی آنها در پایگاه با استفاده از سخت افزارها و نرم افزارهای مناسب می توان این اطلاعات را در اسرع وقت در اختیار مدیریت و کارکنان قرارداد تا در تصمیم گیری ها مورد استفاده قرار دهند
نقشهای اطلاعات به عنوان تایید کننده و پیشبینی کننده به هم مرتبط هستند. اطلاعات درباره وضعیت مالی و نتایج عملیات گذشته اغلب به عنوان مبنایی برای پیشبینی وضعیت مالی و نتایج عملیات آینده و سایر مواردی که استفاده کنندگان به طور مستقیم علاقه مند هستند، به کار برده می شود (حسابدار، :10).